خطبه شماره ۷۴: شایسته ترین برای خلافت

این سخن را هنگامى بیان فرمود که گروهى از مردم تصمیم گرفته بودند، با عثمان بیعت کنند.

خطبه در یک نگاه:
بعضى از شارحان نهج البلاغه شأن ورودى براى این خطبه ذکر کرده اند که خلاصه آن چنین است: هنگامى که شوراى شش نفره بعد از عمر به دستور او تشکیل شد، «عبدالرّحمن بن عوف» و «سعد بن ابى وقّاص» و «طلحه» به «عثمان» رأى دادند و طبعاً وى به عنوان خلیفه، برنده شد؛ «على علیه السلام» از بیعت خوددارى کرد و فرمود: «ما حقّى داریم اگر به آن برسیم حقّ خود را مى گیریم و اگر ما را از حقّ خود بازدارند، مانند کسى خواهیم بود که بر ترک شتر سوار شود (ولى ما صبر مى کنیم تا به حقّمان برسیم) هر چند زمانى طولانى و تاریک بر این حال بگذرد.»
سپس رو به آنها کرد و فرمود: «شما را به خدا سوگند مى دهم آیا در آن روز که «پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله» میان مسلمانها پیمان برادرى برقرار کرد (و هر کسى فردى را به عنوان برادر خود پذیرفت) آیا در میان شما کسى جز من وجود دارد که با رسول خدا صلى الله علیه و آله پیمان برادرى بسته باشد؟» همه گفتند: نه. بعد فرمود: «آیا در میان شما کسى جز من هست که رسول خدا صلى الله علیه و آله درباره او گفته باشد: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهذَا مَوْلَاهُ» گفتند: نه. فرمود: «آیا در میان شما کسى جز من هست که پیامبر صلى الله علیه و آله درباره او گفته باشد: تو نسبت به من، مانند هارون نسبت به موسى هستى جز این که بعد از من پیامبرى نیست؟» «أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَهِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إلَّاأَنَّهُ لَانَبِیَّ بَعْدِی» عرض کردند: نه … و به همین ترتیب بخش مهمّى از فضایل خود را برشمرد.
در این هنگام «عبدالرّحمن» که سخت از این سخنان برآشفته بود و شرایط را برضدّ توطئه خود در حال تغییر مى دید، کلام «على علیه السلام» را قطع کرد و گفت: اى على! مردم عثمان را مى خواهند (و این خود نشان مى دهد که توطئه اى در این زمینه در کار بوده و الّا شوراى شش نفرى «عمر» تنها منتخب او بودند و ارتباطى به مردم نداشت) پس خود را به زحمت نینداز و در معرض خطر قرار نده! سپس «عبدالرّحمن» رو به سوى گروه پنجاه نفرى کرد که سرکرده آنها «ابوطلحه» بود و مأموریت داشتند هر کس با نتیجه شورا مخالفت کند، خونش را بریزند؛ گفت: «اى ابوطلحه! عمر چه دستورى به تو داده است؟» گفت: «به من دستور داده کسى که اختلافى در میان مسلمین بیندازد او را بکشم.» در اینجا «عبدالرّحمن» رو به سوى «على علیه السلام» کرد و گفت: بنابراین بیعت کن وگرنه دستور عمر را درباره تو اجرا خواهیم کرد. اینجا بود که امام علیه السلام خطبه مورد بحث را بیان کرد و به ناچار بیعت نمود تا اختلافى در میان مسلمین واقع نشود و فرمود: «شما همگى به خوبى مى دانید که من از دیگران براى خلافت سزاوارترم (ولى افسوس که منافع شخصى شما اجازه نمى دهد که حق به حق دار برسد) ولى من مادامى که مسلمانان را به انحراف نکشانید، سکوت خواهم کرد، بگذارید ظلم و ستم تنها بر من رود.