خطبه شماره ۴۰: ضرورت حکومت

این سخنى است که امام هنگامى که شعار خوارج: «لا حکم إلّا للّه» را (که از روى جهل و نادانى و لجاجت سر مى دادند) شنید، بیان فرمود (و به آنها گوشزد کرد که اصل این شعار که مى گوید حاکمیت مخصوص خداست، صحیح است، امّا خوارج به خاطر جهل و غرورشان، هرگز مفهوم آن را درک نکردند!)

خطبه در یک نگاه:
این خطبه را امام علیه السّلام بعد از جنگ صفّین ایراد فرمود، در آن زمانى که خوارج بر امام خرده گرفتند که چرا در برابر مسأله حکمیت تسلیم شد، و دو نفر به عنوان نمایندگى از سوى اصحاب امام و طرفداران معاویه براى این امر برگزیده شدند، تا در باره سرنوشت جنگ صفّین و خلافت مسلمین داورى کنند، در حالى که بر طبق آیات قرآن مجید «قُلْ إِنِّی عَلى  بَیِّنَهٍ»، (حکمیت مخصوص خداست) و شعار «لا حکم إلّا للّه»، را از آن اقتباس کرده، پیوسته بر آن تکیه مى کردند، در حالى که گرفتار مغالطه آشکارى بودند که به خاطر لجاجت نمى توانستند زشتى آن را درک کنند.
هنگامى که امام علیه السّلام این شعار را شنید، این سخن را ایراد فرمود و در آن به چهار نکته اشاره فرموده است: نخست از این شعار مغالطه آمیز آنان پرده بر مى دارد، و مفهوم «لا حکم إلّا للّه»، را که سخن حقّى است و آنها از آن بهره بردارى باطل مى کنند، بیان مى دارد.
دوم این که در ادامه این سخن نیاز مردم را به یک حاکم انسانى روشن مى سازد، و به تعبیر دیگر ضرورت حکومت را تبیین مى کند.
و در قسمت سوم وظایف یک حاکم عادل الهى را شرح مى دهد و به هفت وظیفه مهم اشاره مى کند.
و در آخرین بخش این خطبه نتیجه وجود یک حاکم عادل الهى را در دو جمله کوتاه و پر معنى بیان مى فرماید.
مرحوم سیّد رضى در پایان این خطبه همین مضمون را طبق روایت دیگرى در عبارت کوتاه ترى نقل مى کند.
***
امام در نخستین بخش از این خطبه اشاره به شعار لا حُکْمَ إلاّ للهِِ، کرده مى فرماید: «این سخن حقّى است که معنى باطلى از آن اراده شده است، (یا به تعبیر دیگر: سخن حقّى است آنها آن را از مفهوم اصلیش تحریف کرده اند، و در راه ضلالت گام نهاده اند) (کَلِمَهُ حَقٍّ یُرَادُ بِهَا بَاطِلٌ).
سپس در توضیح این سخن جمله کوتاه و پرمعنایى بیان مى کند، و مى فرماید: «آرى حکم مخصوص خدا است ولى این گروه مى گویند: امارت و حکمرانى و ریاست بر مردم مخصوص خدا است». (نَعَمْ إِنَّهُ لاحُکْمَ إِلاَّ للهِِ ولکِنَّ هؤُلاءِ یَقُولُونَ: لاَ إِمْرَهَ إِلاّ لِلّهِ).