خطبه شماره ۲۲: بیعت‌شکنان و نکوهش آنان

خطبه در یک نگاه:
این خطبه -همان گونه که از عنوانش پیدا است- به بیعت شکنى طلحه و زبیر و سپس به حوادث تلخ جنگ جمل نظر دارد، و نیز به مسأله خون «عثمان» که دستاویزى براى جنگ طلبان جمل و بعد از آن، بهانه اى براى آتش افروزان شام گردید- اشاره مى کند و آنها را با تهدیدهاى روشنى، مورد ملامت و سرزنش قرار مى دهد. حضرت، در پایان خطبه، به تهدیدهایى که دشمنانش نسبت به او داشتند، پاسخ دندان شکن مى دهد.
این خطبه، از نظر محتوا، با خطبه ۱۰، ۲۶ و ۱۷۲ تناسب و شباهت قابل ملاحظه اى دارد و به همین دلیل، احتمال دارد که هر کدام از این خطبه ها، بخشى از خطبه واحدى بوده که سید رضى رحمه اللّه آن را تجزیه کرده و هر کدام را به تناسبى، در جایى نقل کرده است.
جالب این که طبق روایتى، عمرو بن عاص، روزى به عایشه گفت: «لوددت أنّک قتلت یوم الجمل!، من، دوست داشتم که تو، در روز جنگ جمل کشته شده بودى!» عایشه با تعجب پرسید: «و لم؟ لا أبا لک!» اى بى اصل و نسب! به چه دلیل؟». عمرو عاص در پاسخ گفت: «کنت تموتین بأجلک و تدخلین الجنّه و نجعلک أکبر التّشنیع على علىّ» تو با مرگ خود، از دنیا مى رفتى و داخل بهشت مى شدى و ما، قتل تو را، بزرگترین دستاویز براى بدگویى به على قرار مى دادیم.» بعضى از شارحان نهج البلاغه معتقدند که این خطبه، از خطبه هاى مربوط به جنگ صفّین است و اشاراتى که در آن آمده، متوجّه به معاویه است، ولى از عنوانى که سید رضى، رحمه اللّه براى آن انتخاب کرده نیز کلام ابن ابى الحدید و غیر او، استفاده مى شود که این خطبه، هر چند مضامینش با هر دو گروه تناسب دارد، تنها، مربوط به پیمان شکنان جنگ جمل است.