خطبه شماره ۹۲: اتمام حجت با بیعت کنندگان

این سخن را امام وقتى ایراد کرد که مردم بعد از قتل عثمان، مى خواستند با او بیعت کنند (و او مى خواست با این سخن هم به مردم اتمام حجّت کند و هم بى اعتنایى خود را به مقام، ثابت نماید).

خطبه در یک نگاه:
یکى از شارحان معروف نهج البلاغه (مرحوم علّامه خویى) مى نویسد: از روایات استفاده مى شود که سبب ایراد این خطبه آن بود که خلفاى پیشین سنّت رسول خدا صلى الله علیه و آله را در تقسیم عادلانه بیت المال و رعایت مواسات بین مردم، تغییر دادند؛ عرب را بر عجم و موالى را بر بردگان و بزرگان قبیله را بر افراد عادى مقدّم داشتند.
هنگامى که عثمان به حکومت رسید، این معنا تشدید شد؛ او خویشاوندان خود را از بنى امیّه بر سایر مردم برترى بخشید (مقامات و پست هاى حکومت را بین آنها تقسیم کرد و اموال عظیمى از بیت المال را در اختیار آنها گذاشت؛) سال ها این رسم در میان آنان رواج داشت و بسیارى از مردم به آن خو گرفته بودند و سیره رسول خدا صلى الله علیه و آله به فراموشى سپرده شده بود.
هنگامى که بعد از کشته شدن عثمان، همگان دست بیعت را به سوى على علیه السلام دراز کردند، بزرگان قبایل و افراد سرشناس از آن حضرت انتظار داشتند که به همان شیوه خلفا عمل کند در حالى که امام علیه السلام تنها سیره پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله را ملاک مى دانست؛ ناچار با این سخنان با آنها اتمام حجّت کرد و با صراحت اعلام داشت که اگر رشته خلافت را به دست گیرد مطابق خواسته آنها عمل نخواهد کرد. در ضمن، بى اعتنایى خود را به خلافت و مقامات ظاهرى کاملًا نشان داد و در آغاز، دست رد به سینه طالبان بیعت زد تا هیچ کس تصوّر نکند، پذیرش بیعت مردم از سوى امام علیه السلام به خاطر علاقه او به خلافت بوده است.