جلسه ۱ صفات اصلی: استعلاء و استفال

صفات اصلی

۱. جهر ≠ ۲. همس

۳. شده ≠ ۴. رخوه

۵. استعلاء ≠ ۶. استفال

۷. اطباق ≠ ۸. انفتاح

۹ اصمات  ≠ ۱۰. إذلاق

* استعلاء

کلمه استعلاء در لغت: بر وزن استفعال از ریشه علا به معنای برتری طلبی است.

استعلاء در تجوید عبارت است از: میل ریشه زبان به سوی کام بالا در هنگام تلفظ حرف؛ 

در اثر این صفت حرف صدایی پر حجم و درشت به خود میگیرد. این حالت را تفخیم گویند. پس استعلاء در حروف موجب تفخیم آنها میشود.

حروف استعلاء هفت حرف اند که عبارت است از: «ص»، «ض»، «ط»، «ظ»، «خ»، «غ» و «ق».

چهار حرف اول: «ص»، «ض»، «ط» و «ظ» از سه حرف دیگر درشت تر و پر حجم ترند.

برای اداء صحیح این حروف باید صدای خود را در فضای دهان و به ویژه در حلق پر حجم و درشت کنید (صوت مفخم). اگر موفق شوید این صوت را به شکل صحیح تولید کنید نوع مفخم آن ایجاد میشود.

باید دانست که درشتی و پر حجمی (تفخیم) حروف استعلاء در حالت الف مدی و مفتوح بیشتر از دیگر حالات؛ و در حالت یاء مدی و مکسور از مواقع دیگر کمتر است و در ضمه و سکون در حد متوسط است.

مثال ها:

حرف صاد: قَصَصَ – صادِقینَ – صِراطَ – نَواصی

حرف ضاد: ضَرَبَ – ضَاقَ – خاضِعینَ – ضیزى – ضُعَفَاءُ

حرف طاء: طَبَقاً – لِلطَّاغینَ – طِفلاً – لَطیف – طغیاناً

حرف ظاء : أَنقَضَ ظَهْرَکَ – ظاهِرینَ – ظِلالُها – عَظیمٌ

حرف خاء: خَرَجُوا – بخارِجِینَ – خُبْراً – یَخُوضُوا

حرف غین: غَرَبَت – غافِرینَ – غِطَاءَکَ – یَغِیظُ

حرف قاف: قالَ ـ قَبْلَ ـ قِتَالاً ـ قیلَ لَهُم ـ الحَقُّ

* استفال

کلمه استفال در لغت: بر وزن افتعال از ریشه سَفَلَ و به معنای پست شدن و پایین آمدن است. 

در تجوید استفال عبارت است: از پایین آمدن ریشه زبان و دور شدن آن از کام بالا در اثر این صفت حرف حالت نازکی و کم حجمی به خود میگیرد(ترقیق).

تمرین: 

بَصَرَ – فَلا تَضْرِبوا – طَبَقاً – لَطیف – تُوعَظُونَ – وَالطَّارِقُ – حَقَّاً – یَخرُج